نغمه علیزاد گوهری-محمد لطیفی-چكیده: در بررسی و تحقیقاتی كه توسط پژوهندگ ان و سیاحان پیرامون بافت قدیمی ش هرها، بناهای تاریخی و محوطه های باستانی صورت گرفته است، معمولاً نظر آنها بیشتر به بناهای مذهبی چون مساجد، مدارس، بقاع متبركه و یا كاخها ، سنگ نبشت هها و حجاریهای كهن و نظایر آنها معطوف شده و به عناصر معماری دیگر مورد نیاز مردم ، كمتر توجه گشته است .

هنوز بناهای بزرگ و زیبائی ، غریبانه در گوشه و كنار این خطه پهنا ور و به خصوص در پهن دشت كویر برپا ایستاده اند كه سالیان سال، در برابر مرور زمان و سوانح طبیعی چون باد و باران و زلزله مقاومت كرده و امروز موجب تحسین و شگفتی
معماران و علاق همندان به میراث فرهنگی گشت هاند.
بنای یخچالهای قدیمی ، غری ب ترین عناصر معماری هستند كه نه تنها مورد بی مهری قرارگرفته، بلكه تقریباً به بوته فراموشی سپرده شده اند. در وجود یخچالها و تولیداتش كه در قلب تابستانهای داغ و سوزان، خنكای آب گوارا را به درون خانه ها می كشاند، رمز و رازی وجود دارد كه حكایت از معجز ه فروتنانه خشت خام و دس تهای پرتوان معمار فرزان های م یكند كه به عشق خدمت به خلق، خشت بر خشت نهاده است.
در سرتاسر خطه ایران زمین و به خصوص در مناطق گرم و خشك كه دارای تابستانهای طاقت فرسا می باشند، یخ همواره از ضروریات مردم به شمار می رفته كه علاوه بر خنك نمودن آب شرب، برای حفظ خوراكی ها نیز مورد استفاده قرار می گرفته است . برخلاف آب انبارها و برك ه های عمومی آب آشامیدنی در شهرها و روستاها كه احداث آنها از مبانی خیرات محسوب می شده و ساختمان و آبش وقف بوده، یخچالها منابع درآمد زیادی برای صاحبانش به شمار می رفته اند.
از پیشینه تاریخی یخچالها تا دوره صفوی اطلاعات دقیقی در دست نیست . هر چند در متون تاریخی و داستانها و اشعار قبل از دوره صفوی، سیاح فرانسوی « شاردن » استفاده از یخ به وفور یافت می شود؛ اما از نحوه تولید آن سخنی به میان نیامده است . قدیمی ترین مدارك ، مربوط به سفرنامه دوره صفوی م ی باشد. شاردن در سال 1076 هجری، در این سفرنامه به طرز تهیه یخ در یخچالهای شهر اصفهان پرداخته است . تصویری بدون شرح نیز از نمای عمومی شهر كاشان و یك یخچال قدیمی در این سفرنامه موجود است.
معماری یخچالها و فن ساختمانی آنها به گونه ای است كه دقت و نكته سنجی معماران ای ن واحدها را به نكات عمده مهمی چون عای ق كاری بنا، حفظ برودت مناسب جهت نگهداری یخ ، مصالح ساختمانی و چگونگی تهیه یخ می رساند. یخچالها متشكل از سه بخش م ی باشند: دیوار طویل سایه انداز، حوضچه های تولید یخ و مخزن یخ.
مخازن یخ نیز خود به دو گون هاند:
الف) مخازن گنبدی شكل به صورت پوشش بارك مخروطی.
ب) مخازن تونلی شكل به صورت دهلیز مستطیل شكل دراز.

واژه های كلیدی:لایه صاف و هموار از ملات گچ، آهك، سیمان، كاهگل و مانند آنها كه در رویه كشی دیوار، سقف، بام، تیغه و ... آنها بكار می رود. ،(Coat) : اندود
پایه یا بدنه بنایی در كنار بنای اصلی برای تحمل رانش. ،(Buttress) : پشت بند
دیواری جهت ایجاد سایه و جلوگیری از تابش آفتاب بر روی حوضچ ههای تولید یخ. ،(The wall making shadow) : دیوار سایه انداز.
طاق متقاطع و تویزه حاصل از تقاطع دو طاق گهواره ای. ،(Ribbed vault): طاق و تویزه
كالبدی در معماری قدیم جهت نگهداری دراز مدت یخ در مناطق كویری. ،(Ice house): یخچال

دریافت متن کامل مقاله [ دریافت فایل ]

نظرات

نام :

ایمیل :

نظر :

کد امنیتی :