مهندس طاهره نصر -
چکیده:  «نیمتوان حال و گذشته یک میراث فرهنگی را از خود جدا کرد ، ولی این واقعیت را نیز نباید انکار کرد که انسان نمی تواند در بستر سنتها زندگی کند . »  لویی کان: فرهنگ معماری ایران در طی سالهای پایانی حکومت قاجار و دوره پهلوی تا سقوط این دوره ، آنچه ما بر آن معماری معاصر نام نهاده ایم ، تحت تاثیر تجارب معماری غرب دگرگونی بسیار یافت . این دگرگونی در جلوه های زیبایی شناسانه ، نمادهای اجتماعی و مسائل توسعه گرایانه پدیدار است .

از اواخر دوران قاجار ، با سفرهای شاهان ایران به فرنگ ، ایران دستخوش تفکرات غرب گردید . عدم وجود زمینه لازم برای پذیرفتن این تحول ، پیدایش تناقضات و تضادهایی را به دنبال داشت .
دوران معاصر، دوران رویکرد با غرب ، سالهای جنگ و پس از جنگ جهانی دوم ، دوران ملی گرایان و پس از آنها است . پس از طی بحرانهای ناشی از صنعتی شدن و نیز سرمایه گذاریها در سدسازی و نیروگاهای آبی و ساخت شبکه راهها و مخابرات ، رژیم پهلوی تاثیری مستقیم بر مقیاس و ویژگی های فعالیت معماری در کشور به جا نهاد . در دو دهه 1320-1304 ، دولت ایران تعیین کننده سبک معماری بود و برای هماهنگی شکل ظاهری ایران با نمادهای تجددگرایی ، ساخت بناهای شهری برای نخستین بار در دست معماران بیگانه قرار گرفت . این دوران تنها به پیدایش نمادهایی از یک هویت ملی انجامید . ساخت یا بازسازی آرامگاههای شعرا ، نویسندگان ، دانشمندان و قهرمانان ملی و تصاویری دال بر نظام نوین ، ایجاد بناهای کوچک با طرحهای هنرمندانه و اجرای نوین طراحان ایرانی تحصیل کرده پاریس ، ایجاد اولین مدرسه آموزش معماری معاصر ایران در دانشگاه تهران تحت سرپرستی معمار فرانسوی "آندره گدار" با برنامه های آموزشی کلاسیک دانشکده بوزار فرانسه و به دنبال آن تربیت نسلی از معماران فرانسوی ایرانی وساخت بناهای عمومی در مقیاس بزرگ به همراه عملکرد و تکنولوژی ساخت متفاوت آغاز ورود مدرنیسم به ایران است . اما در این زمان عمده فعالیت های ساختمانی در اختیار بخش خصوصی بود . در این دوران واحدهای سکونتی شهری نیز دچار دگرگونی گردید . با عوض شدن شیوه زندگی ،مفهوم و مصداق "خانه" و "سکونت" جای خود را به "واحد مسکونی" و "اسکان" داد . "مدرنیسم در معماری و شهر سازی در آغاز جنگ جهانی اول و پس از آن ، سعی بر تطابق معیارها با اساس تفکر ترقی گرا را داشت . در این دوره بناها به دور از آرایه های پیشین و ظرفیت های هنری و با تکیه بر استفاده از احجام هندسی ساده ساخته می شد و همه اجزا دارای استاندارد بود . اندازه درها و پنجره ها و راهروها وپله ها و پاگردها استاندارد شده و مصالح جدید به خصوص بتن و شیشه و فولاد که کار ساخت بنا را سرعت می بخشید وارد کار شد . انسان به عنوان مدلی برای طراحی مطرح شده و هویت و پیشینه فرهنگ در این مقطع زمانی معنای خود را از دست داد و همه چیز فدای "کار آیی" شد . در این میان نیازهای روحی و روانی و فرهنگی جامعه نادیده گرفته شد ". اما در اروپا روند تغییر سازمان فضایی خانه بر اساس تغییر تدریجی و روابط اجتماعی و با سرعتی کمتر از ایران صورت گرفت و نیز صنعتی شدن و استاندارد شدن در همه جنبه های شیوه زندگی رسوخ کرد . مرحله اول صنعتی شدن در ایران در این دوره آغاز شد . ساخت کارخانه های سیمان ، بلورسازی ، چیت سازی ،اسلحه سازی و کارخانجات دخانیات در اطراف تهران تحولی جدید بود . ساخت ایستگاه راه آهن تهران ، ایجاد موسسات جدید آموزشی نظیر دانشگاه تهران و کاج آمریکایی البرز ، دانشسرای عالی ، سینما ، هتل ، رستوران ، ساخت ساختمانهای متاثر از معماری غربی ، ورود اتومبیل و به دنبال آن ایجاد خیابانهای سنگفرش و آسفالت نیز رهاورد این دوران است.
همچنین اصول اساسی طراحی که قرن ها نیز بر معماری ایران حاکم بود تحت تاثیر مصالح ساختمانی نوین و نیز طراحی های نوین تغییر یافت .
در واقع آنچه در شهرهای ما اتفاق افتاد تعویض به جای ترمیم بود . مداخله به موقع در بافتهای تاریخی برای هماهنگ کردن آنها با پدیده های صنعتی جدید صورت نگرفت . بدنبال افزایش شهرنشینی ، سکونت در ارتفاع (آپارتمان نشینی) و نیز خانه های ردیفی مجاور خیابان نیز رواج یافت و عواملی از قبیل حیاط(به مفهوم معاصر در حد فاصل بنا و شارع) ، پارکینگ ، پیلوتی ، دیوار ، راه پله و راهرو نقشی جدا کننده گرفت . ساخت ویلاها در باغهایی با مساحتهای مختلف نیز جایگزین کوشکهای درون باغی دوران قاجار و قبل از آن شد و ....   

دریافت متن کامل مقاله [ دریافت فایل ]  

نظرات

نام :

ایمیل :

نظر :

کد امنیتی :